Κινητό τηλέφωνο: ένας ακόμα εχθρός της παιδικής ηλικίας?
Μερος 1ο - ιστορική αναδρομή
.
Ένας υπολογιστής με σύνδεση στο δίκτυο μέσα στο σχολείο βοηθά στην εκπαίδευση όσο σαν ένας πυρηνικός αντιδραστήρας στην κουζίνα για τον πρωινό καφέ. Επειδή κινδυνεύω να βγάλω όνομα για τις εντυπωσιακές μεγαλοστομίες μου, ας προσπαθήσω να δικαιολογήσω το σκεπτικό μου από την αρχή.
.
Η ιδέα της παιδικής ηλικίας είναι σχετικά πρόσφατη κοινωνική εφεύρεση και όχι βιολογική κατηγορία ανάπτυξης του ανθρώπου. Δεν υπάρχει γονίδιο «παιδικότητας», ούτε καν ακριβής ορισμός για την ίδια την λέξη «παιδί», η οποία μπορεί να περιλαμβάνει άτομα κάθε σχεδόν ηλικίας. Πριν διακόσια μόλις χρόνια δεν γιόρταζαν γενέθλια τα παιδιά, δεν πήγαιναν σχολείο, δούλευαν τις ίδιες ώρες με όλους και είχαν τα ίδια ρούχα, γλώσσα και νομικά δικαιώματα και υποχρεώσεις με τους ενήλικες. Αν και κατά την Αναγέννηση είχε αρχίσει μια κίνηση προς την έννοια του παιδιού, στις απεικονίσεις παιδιών σε οικογενειακά πορτραίτα, ήταν ακόμα απλά ενήλικες πιο μικρού μεγέθους.
.
Η Καθολική εκκλησία βέβαια όριζε την ηλικία των 7 χρονών ως το όριο μετά το οποίο ένα άτομο μπορεί να αναγνωρίσει την διαφορά ανάμεσα στο σωστό και το λάθος. Ως εκ τούτου ένα εφτάχρονο μπορούσε και να απαγχονιστεί για κλεψιά ή φόνο.
(Τελευταία φορά που πήρε η λαιμητόμος ζωή παιδιού στην Γαλλία ήταν λίγο πριν τον 20ο αιώνα!) Το συγκεκριμένο βέβαια όριο είχε πολύ να κάνει και με την παιδική θνησιμότητα. Αλλά, ακόμα περισσότερο κατά την γνώμη μου, ήταν το όριο κατά το οποίο το μέλος της Μεσαιωνικής κοινωνίας μπορούσε να συμμετέχει πλήρως στα κοινά κατανοώντας το επικοινωνιακό περιβάλλον της εποχής. Δηλαδή να ξέρει να μιλάει.
.
Η τυπογραφία όμως τα άλλαξε όλα αυτά φέρνοντας μαζί της τον Διαφωτισμό και τα σχολεία. Ας πάρουμε ένα εύκολο σύγχρονο παράδειγμα: Όταν μας έρχεται ένα γραπτό μήνυμα στο κινητό, είναι συνήθως πολύ σύντομο, σχεδόν τηλεγραφικό και με τα ευκόλως εννοούμενα να παραλείπονται λόγω της μάχης με τα μικρά πληκτρολόγια των περισσότερων τηλεφώνων.
(Σφήνα 1: Επιπλέον σε αρκετά μοντέλα, αν χτυπήσει το τηλέφωνο στην μέση της συγγραφής, χάνουμε ολόκληρο το αριστούργημά μας.
Σφήνα 2: Δοκιμάστε την λειτουργία συγγραφής με την χρήση λεξικού σε κινητό και θα καταλάβετε πόσες συντομεύσεις έχουμε συνηθίσει να χρησιμοποιούμε στα μηνύματα!)
Αν όμως είχαμε όλοι κανονικά πληκτρολόγια και δεν υπήρχε ο περιορισμός μεγέθους του SMS θα θεωρούσαμε τουλάχιστον αγένεια τις συντομεύσεις, τους αγγλικούς χαρακτήρες και την έλλειψη άρθρων.
.
Με τον ίδιο περίπου τρόπο, η έκρηξη διαθέσιμου υλικού ανάγνωσης με την εφεύρεση της τυπογραφίας άλλαξε δραματικά το επικοινωνιακό πεδίο του κόσμου. Για να είσαι πλέον ενήλικας έπρεπε να ξέρεις να διαβάζεις. Για να είσαι Χριστιανός να διαβάζεις τις Γραφές. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πρώτοι συγγραφείς της εποχής ήταν και τυπογράφοι ή συνεργάζονταν στενά με τυπογράφους, όπως ο δημιουργός του πρώτου έργου επιστημονικής φαντασίας «Ουτοπία», ο Σερ Τόμας Μορ. Η καλύτερη ηλικία για μάθηση, όπως είχε πει πολύ πριν όλα αυτά ο Πλάτωνας είναι η μικρότερη, και μάλιστα είναι καλό να συνδυάζεται η μάθηση της ομιλίας με την ανάγνωση και την γραφή.
.
Έτσι αποκτήσαμε σχολεία. Η Ελλάδα, λόγω Τουρκοκρατίας δεν είναι το καλύτερο παράδειγμα, αλλά στην Αγγλία από 37 σχολεία στα μέσα του 15ου αιώνα είχαν 460 σχολεία δύο αιώνες αργότερα, τα οποία αντιστοιχούσαν σε ένα περίπου κάθε είκοσι τετραγωνικά χιλιόμετρα. Αποκτήσαμε λοιπόν και ένα νέο στάδιο στην ζωή του ανθρώπου, τον «μαθητή», συνώνυμο πλέον με τον ανήλικο άνθρωπο.
.
Κάπου εδώ τελειώνει η ιστορική αναδρομή γιατί μας έφερε στο σημείο από όπου αρχίζει το σκεπτικό μου για το internet και τα κινητά τηλέφωνα. Το πρόβλημα στον Μεσαίωνα ήταν πώς να κυκλοφορήσει περισσότερη πληροφορία και στον Διαφωτισμό, πώς να κάνουμε τους ανθρώπους ικανούς να χειριστούν τις πληροφορίες. Το σημερινό μας πρόβλημα, εφόσον θέλουμε να διατηρήσουμε την έννοια της παιδικής ηλικίας και της εκπαίδευσης, είναι πώς να περιορίσουμε τις πληροφορίες στις οποίες έχουν πρόσβαση οι ανήλικοι της κοινωνίας μας.