Προσοχή στα πνευματικά δικαιώματα – δαγκώνουν!

Επικρατεί αρκετή σύγχυση στους δημιουργούς και ανθρώπους των media για το θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων.  Άλλοι είναι ψυχωτικοί και βάζουν © δίπλα σε κάθε τους ανάσα, άλλοι θεωρούν ότι «δεν υπάρχει τρόπος να φυλαχτείς» και συνήθως είναι αυτοί που κλέβουν και υλικά με άνεση.  Η ανάλυση του θέματος είναι σχεδόν…φιλοσοφική αφού μπορεί κάλλιστα κάποιος να ισχυριστεί ότι δεν υπάρχει πρωτότυπη δημιουργία στον κόσμο, απλά παραλλαγές.  Ή να θεωρήσουμε ότι κάθε στιγμή είναι πρωτότυπη.  Κότα και αβγό η κατάσταση.  Όπως και να ορίσουμε πάντως τον/την «δημιουργό», έχει νομικά δικαιώματα για την προβολή, αντιγραφή και χρήση του έργου του.   Χωρίς να είμαι νομικός ή ειδικός επί του θέματος, κάπως έτσι αντιλαμβάνομαι την κατάσταση πρακτικά:

1.      Τι ΔΕΝ μπορεί να κατοχυρωθεί;  Ανάλογα με τον νόμο και την χώρα.  Τα περισσότερα κράτη πχ δεν έχουν δικαιώματα στα δημόσια έγγραφα μέσα στην χώρα που δημιουργήθηκαν.  Αντιγράψτε τα όσο θέλετε!  Σε κάποιες περιπτώσεις, παλιές γραμματοσειρές που έχουν ήδη τυπωθεί κάπου δεν κατοχυρώνονται.  Ξεχυθείτε στα αρχαία και αντιγράψτε τις επιγραφές ελεύθερα.

2.      «Αν δεν χρεώνω για αυτό δεν πειράζει».  Υπάρχει μια τέτοια παραφιλολογία γύρω από την ελεύθερη διάθεση έργων προφανώς παράλογη.  Εκτός και αν σας έδωσε άδεια ο δημιουργός, δεν μπορείτε να κάνετε κάτι με το έργο του χωρίς την άδειά του.  Είτε τζάμπα ή επί πληρωμής.  Βέβαια, αν δεν χρεώνετε, όταν έρθει η ώρα του δικαστηρίου θα πληρώσετε – ίσως – λιγότερα.

3.      «Το χρειάστηκα για να εξηγήσω κάτι».  Εξαίρεση στον παραπάνω κανόνα είναι η περιορισμένη χρήση υλικού.  Αν είστε καθηγητής και θέλετε να δείξετε πόσο καλά σκηνοθέτησε κάποιος μια σκηνή, μπορείτε να την δείξετε στην τάξη.  Ή να περιλάβετε απόσπασμα ποιήματος σε ένα κείμενο.  Μάλιστα στις περισσότερες χώρες αυτό προστατεύετε νομικά για το δικαίωμα της αρνητικής κριτικής.  Αν δηλαδή γράψω ότι ο πρωθυπουργός χθες είπε την εξής βλακεία «….σδφσδφδφ δφσγσδφ σδαφηγτφηξ…» δεν μπορεί να με μηνύσει επειδή του ανήκει η ατάκα!  (Ούτε για δυσφήμιση, εφόσον γράφω την αλήθεια.)

4.      «Έχει πεθάνει από καιρό ο δημιουργός».  Γενικός κανόνας είναι τα 50 χρόνια από τον θάνατο αλλά υπάρχουν πολλές εξαιρέσεις.  Και βέβαια πολλές εταιρείες που αγοράζουν και χειρίζονται δικαιώματα με ένα σωρό νομικά τερτίπια για να επεκτείνουν αυτόν τον χρόνο.

Το πιο συχνό λάθος όλων μας στην ηλεκτρονική εποχή που ζούμε, είναι να υποθέτουμε ότι «αν δεν έχει ένδειξη, το υλικό είναι ελεύθερο».  Αν δεν δούμε δηλαδή το © κάπου, καλά να πάθουν!  Παλαιότερα αυτό ίσχυε σε κάποιο βαθμό και σε κάποιες χώρες.  Αλλά από το 1990 και μετά είναι σχεδόν αυτονόητο ότι και χωρίς αυτή την ένδειξη τα υλικά είναι «αυτομάτως» κατοχυρωμένα.  Όμως:

* Πράγματι μια σημείωση μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να βοηθήσει όταν και άμα φτάσετε στην εκδίκαση της υπόθεσης.

* Αν έχετε πολύ όρεξη μπορεί να βρείτε και κάποια έργα τα οποία νομικά δεν καλύπτονται και να το εκμεταλλευτείτε.

* Απαγορεύεται να σκανάρετε και να χρησιμοποιήσετε φωτογραφίες, ότι και να μην γράφουν.

* Δεν χρειάζεται ολόκληρη παράγραφο με φοβέρες.  Αρκεί ένα απλό “Copyright” + τη χρονιά + Το όνομά σας ή η εταιρεία σας.

* Η φράση “all rights reserved” ή «διατηρούμε κάθε νόμιμο δικαίωμα» σε μερικές περιπτώσεις μπορεί επίσης να παίξει ρόλο στην εκδίκαση της υπόθεσης.