ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ

Όσοι ζούμε στον κυκεώνα των τεχνολογικών αλλαγών, διατηρούμε χαρακτηριστική κυνικότητα και επιφύλαξη έναντι κάθε προσπάθεια κατοχύρωσης.  Πρακτικά είναι σχεδόν αδύνατον να καταστήσουμε «μη αντιγράψιμο» ένα έργο, ειδικά σε ψηφιακή μορφή.  Επιπλέον με την δαιδαλώδη ανάπτυξη του internet είναι και δύσκολο να βγάλεις άκρη.  Ένας απλός κανόνας είναι ότι τίποτα δεν ανήκει σε όλους τους χρήστες αν δεν το κάνει σαφές αυτό ρητώς ο δημιουργός του.

·         Όσο και να μπλέξετε τα media το θέμα παραμένει.  Για παράδειγμα κάποιος έβαλε στο δίκτυο φωτογραφία ενός Tshirt με κώδικα – «σπαστήρι» του DVD.  Άλλοι τραγουδούσαν με συνοδεία ινδικών οργάνων των κώδικα.  Όλα αυτά απλώς δίνουν δουλειά στους δικηγόρους και μας κάνουν να χαμογελάμε, αλλά δεν αλλάζουν την ουσία.

·         Ακόμα και ένα link, ένας σύνδεσμος σε μια ιστοσελίδα, μπορεί να αποτελεί παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων.  Προσέξτε να μην δημιουργεί τις λάθος εντυπώσεις ή να δυσφημεί ο σύνδεσμος (πχ να βάλω σύνδεσμο στο όνομα μιας πολιτικού που να οδηγεί σε τολμηρές φωτογραφίες) και να μην έρχεται σε αντίθεση με τα εμπορικά συμφέροντα της αρχικής σελίδας.  (πχ να βάλω δίπλα στην πρόταση «τα κινητά τηλέφωνα σίγουρα προκαλούν καρκίνο» την ιστοσελίδα κατασκευάστριας κινητών.)

·         Επίσης πολύ συχνά, πρέπει να προσεχθεί ότι αν η αρχική σελίδα στην οποία κάνετε link έχει εμπορικά συμφέροντα (πχ από διαφήμιση) δεν πρέπει ότι κάνετε να τα υποβαθμίζει.  Και ένα βιβλίο μπορούμε να το αντιγράψουμε φωτοτυπώντας το.  Αλλά είναι παράνομο.  Αν μάλιστα όταν αναφέρεστε στο βιβλίο, λέτε «είναι εκείνο το κόκκινο, δίπλα στο φωτοτυπικό» δεν είναι παράλογο ένα δικαστήριο να κρίνει ότι το κάνατε επίτηδες.

·         Σε κάθε περίπτωση πρέπει να είναι σαφές «ποιος έγραψε τι» και να μη συγχέονται οι ιδιοκτήτες των δικαιωμάτων.

Η γενική νομική θεώρηση που λειτουργεί σαν κανόνας σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι δεν αντιγράφουν τα μηχανήματα αλλά οι άνθρωποι.  Για παράδειγμα όταν βλέπω στον υπολογιστή μου ένα αρχείο βίντεο, δημιουργείτε στα προσωρινά αρχεία ένα αντίγραφο.  Δεν είναι παράνομο αυτό, αλλά απαραίτητο τεχνολογικά πολλές φορές.  Αν όμως ψάξω στον υπολογιστή μου και το αντιγράψω σε CD, έκανα κάτι πιθανώς αντίθετο με την πρόθεση του δημιουργού.  Πόσο μάλλον αν το διαθέσω στο internet.  Σε κάθε περίπτωση ένας απλός κανόνας είναι να δείτε το θέμα από την σκοπιά του δημιουργού.  Θίγονται τα οικονομικά του συμφέροντα;  Παραποιείται το έργο;  Γενικά, αν ζητήσετε την άδεια, είναι αρκετά πιθανό να σας την δώσουν.  Εγώ τουλάχιστον έτσι κάνω και φουντώνω και με υπερηφάνεια κάθε φορά που ζητάει κάποιος να βάλει κάτι από το εφημεριδάκι μου στο internet ή σε μια εργασία του.  Αντίθετα ο Ντιμίτρι Σκλιαρόφ μόνος του αποφάσισε να φτιάξει και να διανέμει το πρόγραμμα που έσπαγε τον κώδικα του Adobe eBook οπότε και τον συλλάβανε!

Μερικές από τις παραπλανητικές θυμοσοφίες που ακούγονται αλλά δεν ισχύουν:

1) «Αν κάνω παραλλαγές στο έργο, δεν μπορούν να μου πούνε κάτι.»  Συχνά πχ παίρνουν στο Photoshop μια εικόνα ή φωτογραφία και την επεξεργάζονται ώστε να μην φαίνεται από πού προήλθε.  Δεν αλλάζει κάτι ως προς τα πνευματικά δικαιώματα.  Αν το ανακαλύψει και μπορεί να το αποδείξει ο δημιουργός δηλαδή!

2) «Χρησιμοποιώ μεν ιδέες από ένα έργο αλλά με τελείως διαφορετικό τρόπο.»  Κλασσικό παράδειγμα αυτού η χρήση γνωστών χαρακτήρων.  Οι μόνες περιπτώσεις που την γλιτώνουν είναι η σάτιρα και το fan fiction.  (Fan fiction είναι οι παραλλαγές και νέες ιστορίες που κάνουν φανατικοί φίλοι κομικς πχ τις οποίες εκδίδουν στο δίκτυο αφιλοκερδώς) Και στις δύο περιπτώσεις δεν κρύβεται η προέλευση των χαρακτήρων.  Και στις δύο περιπτώσεις όμως μπορεί ο κάτοχος των δικαιωμάτων να επέμβει αν θεωρήσει ότι θίγεται.   Συνήθως τα επιτρέπουν ως δωρεάν διαφήμιση αλλά αυτό δεν το κρίνουμε εμείς!

3)  «Αν δεν υπερασπιστεί τα πνευματικά του δικαιώματα ο δημιουργός, τα χάνει.»  Μια άλλη κουτή θεωρία αυτή που ακούγεται μεταξύ καφέ και τσιγάρου.  «Αφού τον αντέγραψε ο τάδε και δεν έγινε μήνυση, έχω πάτημα να τον αντιγράψω και εγώ.»  Σαφώς δεν ισχύει.

4) «Δεν μπορούν να κατοχυρώσουν μια λέξη.»  Για παράδειγμα για την λέξη “Apple” θα ζητήσει η εταιρεία δικαιώματα κάθε φορά που την λέμε;  Όχι βέβαια.  Αλλά αν σκέφτεστε να αρχίσετε μια εταιρεία που παράγει mp3 players, καλύτερα μην την ονομάσετε έτσι!  Αντίθετα βέβαια, η ελληνική εταιρεία εσωρούχων έχει κάθε δικαίωμα στο όνομα.  Μόνο αν βγούνε mp3 players ενσωματωμένα σε μποξεράκια στο άμεσο μέλλον μπορεί να δημιουργηθεί πρόβλημα!

5) «Εμένα απλά μου ήρθε συνημμένο σε ένα email και το προώθησα.»  Τα δικαιώματα του δημιουργού παραμένουν σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.  Το γεγονός ότι έχεις ένα αντίγραφο, δεν σου δίνει δικαιώματα να ξεχάσεις τον νόμο.

6) «Μην τρελαθούμε, δεν είναι δα και ποινικό αδίκημα.»  Στην εποχή των ελέγχων ΣΔΟΕ η παράνοια έχει τα όριά της.  Όμως η τάση είναι προς την αυστηρότητα σε αυτή την εποχή των media που ζούμε.  Ειδικά αν θίγεται σημαντικά υλικά ή ηθικά ο δημιουργός, το οικονομικό αυτό παράπτωμα μπορεί να λάβει και ποινικές διαστάσεις.  Στις ΗΠΑ πχ πάνω από 10 αντίγραφα και αξία πάνω από $2,500.  Επίσης μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να καταλήξετε σε δικαστήριο και αυτεπάγγελτα, δηλαδή ακόμα και αν ο δημιουργός σας έδωσε την άδειά του, γιατί η κυκλοφορία κάποιου εγγράφου πχ δημιούργησε προβλήματα σε κάποιον τρίτο.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Οι νόμοι στην πνευματική ιδιοκτησία περνάνε μια ενδιαφέρουσα περίοδο αλλαγών.  Παρά τις καταιγιστικές αλλαγές στην τεχνολογία, οι νόμοι προσπαθούν – όπως οφείλουν άλλωστε – να διατηρήσουν κάποιες βασικές αρχές.  Κύριο σκεπτικό είναι η απόδειξη της ζημιάς που δημιουργήθηκε σε εμπορικό επίπεδο.  Αν μηνύσετε χωρίς ιδιαίτερο λόγο ο δικαστής δεν πρόκειται να σας δει με καλό μάτι που χαραμίζετε τον χρόνο του.  Συγχρόνως μην περιμένετε κανένα δικαστήριο να μπει στον κόπο να καταλάβει τεχνολογικά ένα θέμα.  Το πιο πιθανό είναι να αρχίσουν οι «εμπειρογνώμονες» που έχουν κύριο χαρακτηριστικό ότι μπορεί ο καθένας να φέρει 2-3 να πούνε ότι θέλουν!