Ένα καλοκαίρι πριν καμιά δεκαετία ήμουν με την παρέα μου όπως κάθε χρόνο του Προφήτη Ηλία, στο καταφύγιο ¨Σπήλιος Αγαπητός», στον Όλυμπο.  Αν και στα 2,200μ είναι πολύ προσιτό και μαζεύει κάθε καρυδιάς καρύδια.  Η διπλανή παρέα είχε αρχίσει συζήτηση για αστρολογία και από το πολύ τσάι του βουνού με κονιάκ, γρήγορα πιάσαμε όλοι κουβέντα και άρχισαν να προσπαθούν να μαντέψουν τα ζώδιά μας.  «Και τι δουλειά κάνεις?» με ρωτάει η καθηγήτρια πιάνου.  «Εεεε, με κομπιούτερ», απάντησα για να μην μπλέξω με λεπτομέρειες.  «Α, κατάλαβα».  Σούφρωσε υποτιμητικά την κακομουτσουνιά της.  «Τεχνοκράτης!» Προς υπεράσπιση όλων των «κομπιουτεράκηδων» του κόσμου λοιπόν…

Ο ψυχολόγος B R Forer μετά από χρόνια ερευνών βρήκε ότι όλοι οι άνθρωποι τείνουν να δέχονται γενικόλογα σε περιγραφές χαρακτήρα σαν να αναφέρονται μόνο σε αυτούς.  Έγραψε λοιπόν μια περιγραφή και την έδωσε στο τέλος του χρόνου στους φοιτητές του.  Τους ζήτησε να βάλουν στο τέλος ένα νούμερο από το 0 ως το 5, όπου το «5» έδειχνε ότι ο καθηγητής τους ήξερε πολύ καλά και αυτή η περιγραφή τους ταίριαζε απόλυτα.    Ο μέσος όρος ήταν 4.26 αν και η περιγραφή ήταν ακριβώς ίδια για όλους!  Από τότε το ίδιο τεστ γίνεται κάθε χρόνο σε εκατομμύρια τάξεις ψυχολόγων και ο μέσος όρος δεν πέφτει από το 4.2

…τίποτα δεν είναι «γραμμένο στα άστρα» γιατί στο κάτω κάτω, τι ακριβώς σημαίνει «αστερισμός»?  Οι αυθαίρετες γραμμές που τραβήχτηκαν νοητά ανάμεσα σε κάποια ουράνια σώματα δεν είναι οι ίδιες που έβλεπαν οι πρόγονοί μας και δεν θα είναι ίδιες σε ένα εκατομμύριο χρόνια.  Όταν κοιτάμε την Ανδρομέδα (που ακούγεται και πολύ in)  βλέπουμε το φως που φτάνει σε εμάς από την εποχή του Αυστραλοπίθηκου.   Τα τελευταία 2000 χρόνια και μόνο έχουν μετακινηθεί περί της 30 μοίρες τα περισσότερα πράγματα στον ουρανό οπότε αν γεννηθήκατε την ίδια μέρα και ώρα στο ίδιο σημείο του πλανήτη, θα έπρεπε να έχετε άλλο Ζώδιο από κάποιον που γεννήθηκε πριν χρόνια!   (Υπάρχει μια μειονότητα αστρολόγων που προσπαθούν να βρούνε την πραγματική θέση των αστερισμών κατά την στιγμή της γέννησής σας.  Λέγεται sidereal astrology αλλά δεν είναι όσο δημοφιλής είναι η “tropical” αστρολογία.)  Αν θέλουμε μάλιστα να μάθουμε πως θα εξελιχθεί το σχήμα της θα πρέπει να καταφύγουμε στην επιστήμη της αστρονομίας και υπερυπολογιστές.   Όχι στην αστρολογία, η οποία ούτε αυτό μπορεί να μαντέψει σωστά!  Πόσο μάλλον όταν δεν έχει καν τρόπο να ορίσει την ακριβή ώρα της γέννησης. 

Πότε ακριβώς θεωρούμε «γεννημένο» ένα έμβρυο; Η αστρολογία ξεπερνά όμως σε δημοτικότητα την αστρονομία και έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι του δημόσιου βίου παρότι η εμμονή σε κάποια ουράνια σώματα είναι εμφανώς κουτή.  Ο Ασίμωφ είχε έναν καλό τρόπο να δίνει την αίσθηση του μεγέθους του δικού μας γαλαξία σε σχέση με τους υπολογισμούς για το σύμπαν.  Παίρνουμε έναν κόκκο άμμου σε ένα δωμάτιο 40 χλμ Χ 40 Χ 40 χλμ.  Σπάστε τώρα τον κόκκο αυτόν σε χίλια εκατομμύρια εκατομμύρια εκατομμύρια και αυτά είναι περίπου τα άστρα στο δικό μας σύμπαν.  Έστω όμως ότι κάποια από αυτά έχουν σχέση με την προσωπικότητά μας.  Στο κάτω κάτω η Σελήνη επιδρά στα νερά του κόσμου και είμαστε 80% νερό κι εμείς.  Πως θα μπορούσε μια «επιστήμη» να υπολογίζει με ακρίβεια την επιρροή τόσο μακρινών πλανητών?  Εδώ οι μετεωρολόγοι δεν μπορούν να υπολογίσουν τα φαινόμενα της ίδιας μας της ατμόσφαιρας!  Οι προσομοιώσεις καιρού μάλιστα είναι μάλιστα από τις περιπτώσεις όπου η διαθέσιμη επεξεργαστική ισχύ των σύγχρονων υπολογιστών δεν μας επαρκεί.  Αλλά κάποιοι γενικοί «κανόνες αστρολογίας» που χαράχτηκαν σε πέτρες πριν χιλιάδες χρόνια μυστηριωδώς κάνουν την δουλειά μια χαρά!   

Πάντως όλες οι μελέτες που προσπάθησαν να βρούνε συσχετισμό ανάμεσα στην πανσέληνο και εγκλήματα, αυτοκτονίες, επιληψία ή οτιδήποτε άλλο δεν κατάφεραν να δείξουν οποιαδήποτε σχέση.  (πχ Kelly, Rotton & Culver 1996).  Το ίδιο ισχύει και για τον εκπληκτικό μύθο ότι το φεγγάρι επηρεάζει την περίοδο της γυναίκας ή την τεκνοποιία.  Καμία σχέση!  Απλά μπορεί να συμπέσει για κάποιο διάστημα σε κάποιες από τις δισεκατομμύρια γυναίκες του πλανήτη και να το παρατηρήσουν.    Πόσο μάλλον απέφυγαν να σκεφτούν ότι ο κύκλος του φεγγαριού είναι 29.53 μέρες σταθερά, διάστημα μη συμβατό με καμία γυναίκα στον κόσμο σε σταθερή βάση!  (Ο μέσος όρος είναι 28 μέρες) Επίσης σημαντικό είναι το γεγονός ότι αυτή η «μαγική και πανίσχυρη» μαγνητική επίπτωση του φεγγαριού είναι μετρήσιμη.   Σύμφωνα με τις μετρήσεις (Abell 1979) ένα κουνούπι δίπλα σας ασκεί μεγαλύτερη έλξη από ότι το φεγγάρι.    Το κουτί με τις σερβιέτες έχει πολλαπλάσια μαγνητική επίπτωση λοιπόν από το φεγγάρι στο σώμα!  Ο μύθος επίσης λέει ότι το φεγγάρι προκαλεί τις παλίρροιες.  Άρα «φανταστείτε τι κάνει σε εμάς που είμαστε 80% νερό…»  Αλλά το νερό που επηρεάζεται στον πλανήτη κινείται επειδή ο ήλιος τυχαίνει να είναι ευθυγραμμισμένος σε εκείνες τις πανσέληνους, όχι από το φεγγάρι.  Πρόκειται για μια σειρά από ψευτοεπιστημονικά «πορίσματα» συνδυασμένα με την επιλεκτική μνήμη και επιλεκτική παρατηρητικότητα. 

Καμία μέτρηση ή στατιστική ανάλυση δεν έχει βρει ποτέ συσχετισμό είτε θετικό ή αρνητικό ανάμεσα στον κύκλο του φεγγαριού και οποιαδήποτε ανθρώπινη δραστηριότητα.  Φαίνεται αμέσως πόσο αυθαίρετος είναι και ο χωρισμός των προσωπικοτήτων στα 12.  Τα ζώδια είναι ρατσισμός, όσο είναι ρατσισμός η στάση των Macintoshάδων και των Linuxάδων.  Δείτε μόνο τις μικρές αγγελίες «γνωριμιών».  «Παιχνιδιάρα Καρκίνος ψάχνει ώριμο Σκορπιό».   «Είμαι ένα Λιονταράκι που θα βρει την χαρά του μόνο από Ταύρο.»  Αν μη τι άλλο είναι σίγουρα κουτό για κάποια μοναχική ψυχή να αποκλείσει τα 11 δωδέκατα του πληθυσμού!  Ακόμα και με όλα τα ελαφρυντικά τους («δεν ήξερα τον ωροσκόπο», «πρέπει να γίνει αναλυτικός χάρτης σε σχέση με τον ακριβή τόπο γέννησης» κλπ) οι αστρολόγοι έχουν εξαιρετικά λίγες παραμέτρους με τις οποίες να κατηγοριοποιήσουν τους ανθρώπους.  Θα έπρεπε τουλάχιστον να κοιτάξουν λίγο προς την ψυχολογία για να πάρουν ιδέες.  Μέσα σε έναν μόνο αιώνα ύπαρξης, έχει αναπτύξει πολύ πιο πλούσια εργαλεία ανάλυσης της προσωπικότητας τα οποία – αντίθετα με την αστρολογία – είναι και σχετικά αξιόπιστα. 

Το εντυπωσιακό τελικά για εμένα με τους αστρολόγους είναι το γεγονός ότι δεν τους συλλαμβάνει κανείς! Φανταστείτε να πηγαίνατε στον γιατρό και να σας έλεγε, χωρίς να σας εξετάσει και με μόνο στοιχείο την ώρα, ημερομηνία και τον τόπο της γέννησής σας, ότι «κατά την διάρκεια του επόμενου μήνα η υγεία σας θα είναι εξαιρετική».  Αν αρρωστούσατε, μάλλον θα του κάνατε μήνυση.  Σίγουρα δεν θα ξαναπήγαινε κανείς εκεί για μια τόσο αόριστη συμβουλή.  Κι όμως εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο δέχονται πολύ χειρότερες γενικολογίες και για πολύ πιο σημαντικά θέματα χωρίς ποτέ να αναζητηθούν ευθύνες.  Το σωστό θα ήταν να πάνε 30-40 άτομα σε έναν αστρολόγο και να λάβουν όλοι μαζί γραπτά και ανώνυμα τις απαντήσεις.  Να διαλέξουν τότε ο καθένας ποια πρόβλεψη τους ταιριάζει καλύτερα! Για να συνεχίσω την σύγκριση γιατρών και αστρολόγων (αφού και τα δύο επαγγέλματα έχουν ως σκοπό την ανθρώπινη υγεία), αν πάτε σε δύο, τρεις ή τέσσερις γιατρούς ή και τεχνικούς υπολογιστών για διάγνωση, είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα λάβετε την ίδια απάντηση.  Τα ωροσκόπια αντιθέτως δεν συμφωνούν μεταξύ τους καθόλου!  Πως γίνεται αυτό αφού τα στοιχεία που ερμηνεύουν (οι θέσεις των πλανητών) είναι ακριβώς τα ίδια?  Μια αντίρρηση των αστρολόγων είναι ότι «κυκλοφορούν πολλοί τσαρλατάνοι» και είναι απολύτως σωστή.  Είναι γνωστό ότι στις περισσότερες εφημερίδες, τη δουλειά της συγγραφής των ωροσκοπίων την επωμίζονται οι πιο νέοι σαν αγγαρεία.  Άλλος τα βγάζει τελείως από το μυαλό του, άλλος βρίσκει παλιά ωροσκόπια και τα αλλάζει λίγο και σε μια διάσημη περίπτωση ένας ιδιαίτερα εφευρετικός νέος είχε κόψει προτάσεις από παλιά περιοδικά τις οποίες τράβαγε τυχαία από ένα κουτί! Θα έπρεπε να διωχτούν όμως νομικά οι υπεύθυνοι της εφημερίδας και να τους κοροϊδεύουμε τουλάχιστον όσο κοροϊδεύουμε τους μετεωρολόγους όταν μια στις τόσες πέφτουν έξω. 

Αν υπάρχει «σύλλογος πιστοποιημένων αστρολόγων» δεν κάνει καθόλου καλά την δουλειά του.  Φανταστείτε να πάτε τον υπολογιστή σας σε τεχνικό και να σας πούνε ότι πρέπει να περιμένετε την επόμενη πανσέληνο για να λειτουργήσει κανονικά!  Πρέπει να υπάρχει μια νοητή γραμμή ανάμεσα σε «πληροφορία» τύπου «αύριο θα διακοπεί η κυκλοφορία στην εθνική οδό λόγω διαδήλωσης» και «πληροφορία» τύπου «ειδικά όσοι και όσες γεννηθήκατε 10-17 Σεπτέμβρη θα νιώσετε έντονη αμηχανία στις προσωπικές σας σχέσεις όσο είναι αμφίδρομος ο Ερμής»!  Στο κάτω κάτω οι εφημερίδες που γράφουν «ειδήσεις» όπως «βρέθηκε βομβαρδιστικό Β52 στο φεγγάρι» και «εξωγήινο παιδί φύτρωσε σε λαχανόκηπο» δεν θεωρούνται σοβαρές.  Πως γράφονται εξίσου ευφάνταστα πράγματα (αν και λιγότερο διασκεδαστικά!) σε έγκυρα και δημοφιλή ΜΜΕ χωρίς αντιδράσεις? Δικαιολογώ πλήρως την κοινωνική στροφή προς το μυστήριο σαν αντίδραση προς την υπερβολικά λογικά οργανωμένη κοινωνία που μας καταπιέζει πολλές φορές.  Αναρωτιέμαι όμως γιατί δεν προσαρμόζεται για να καταλάβει αυτόν τον χώρο η εκκλησία.  Πως και καμία θρησκεία δεν είδε τις επιστημονικές ανακαλύψεις και να είπε «όλα αυτά είναι ακόμα καλύτερα από ότι νομίζανε αυτοί που άρχισαν την θρησκεία μας! Να επεκτείνουμε τις ιδέες μας και να δεχτούμε τις υπέροχες νέες οπτικές.»  Αντί για αυτό, οι θρησκείες απομονώνονται και προσπαθούν να περιορίσουν την «αλήθεια» σε σχέση με όσα ήξεραν οι άνθρωποι για τον κόσμο πριν 2,3 και 5 χιλιάδες χρόνια.  Στο κενό που δημιουργείται, η επιστήμη αλλά και οι ανά τον κόσμο ερευνητές του αγνώστου, τρέχουν για πελάτες.  

O λόγος που βγαίνει μέσος όρος 4.2 στο τεστ του Forer κάθε φορά είναι επειδή οι άνθρωποι είμαστε πλάσματα γεμάτα ελπίδα.  Προσπαθούμε να βγάλουμε νόημα από τις εμπειρίες μας ξεχνώντας ότι δεν μας βολεύει.  Ειδικά όσοι απευθύνονται σε αστρολόγους και μέντιουμ, το έχουν ανάγκη πολύ περισσότερο.  Παίρνουν ότι τους ταιριάζει και το κρατάνε ψηλά στην σταυροφορία τους για ψυχική ηρεμία.  Το αφήνουν να τους χρωματίζει τον κόσμο.  Οι μισοί που διάβασαν αυτό το άρθρο αναρωτιούνται τι ζώδιο είμαι και είμαι τόσο κυνικός… Ως τεχνοκράτης, να προτείνω ευγενικά ότι μάλλον ήρθε η ώρα να δεχτούμε όλοι την μαγεία της επιστημονικής σκέψης και να χαράξουμε κάποια μέση – ανθρώπινη – οδό.  Κάθε κατεργάρης και κάθε τσαρλατάνος στη γωνία του!  Ας μην μπερδεύουμε όμως την αντικειμενική πραγματικότητα και την επιστήμη με τους ευσεβείς μας πόθους.