Θυμάστε το δικτυωμένο thin-client της Oracle?  Η ιδέα ότι δεν χρειαζόταν πια υπολογιστής στο σπίτι γιατί θα χρησιμοποιούμε όλοι το δίκτυο… Το στοίχημα χάθηκε γιατί όλοι θέλαμε κάτι πιο ισχυρό στο γραφείο μας.  Παρόμοιο στοίχημα αντιμετωπίζει τώρα το open source λογισμικό όπως και κάθε προσπάθεια (πχ Google) η οποία δίνει κάτι δωρεάν και συγχρόνως ζητάει κάτι από εμάς. 

Η ερώτησή μου γίνεται:  «πόσος εγωισμός είναι υγιής στον δικτυωμένο κόσμο μας;» 

Θα συμπληρώσετε μέσω δικτύου φορολογική δήλωση ίσως.  Η μηχανογράφηση της Εφορίας είναι πολλαπλά παράξενη: πρώτα από όλα γιατί το υπόλοιπο δημόσιο παραμένει στην εποχή των σπηλαίων, δεύτερον γιατί πολύ συχνά γίνονται πράγματα τόσο γρήγορα και αποτελεσματικά που μένουμε άναυδοι και τρίτον γιατί έχει δημιουργηθεί ένα τεράστιο χάσμα ανάμεσα σε αυτούς που χειρίζονται το σύστημα – οι οποίοι γενικά δουλεύουν σαν τρελοί – και τους υπόλοιπους οι οποίοι καααάθονται. Κατά κάποιον τρόπο βλέποντας αυτή την κατάσταση γίνεται εμφανές το είδος του κοινωνικού προβλήματος που δημιουργείται από την αυτοματοποίηση των λειτουργιών του κράτους στην εποχή του δικτύου. 

Είναι πρόβλημα λογικής. Ένας κανόνας (πρόγραμμα – παράμετρος) θα μπορούσε να είναι: όταν έχεις δουλέψει σαράντα χρόνια παίρνεις σύνταξη.  Ποιος είναι ο παράνομος;  Αν το δω από την μεριά του εργοδότη, όποιος έχει σύνταξη στα 38 χρόνια.  Αν το δω από την μεριά του εργαζόμενου, όποιος δεν έχει σύνταξη μετά από 41 χρόνια.  Και αν το δω από την μεριά του νόμου και οι δύο.  Οι υπολογιστές του Taxis θα έπρεπε να έχουν ταμπελάκια και στους δύο.  Δεν είναι εύκολο να φτιάξουμε ένα «ανθρώπινο» πρόγραμμα το οποίο να μην κάνει λάθη που δείχνουν οι ειδήσεις.  Ο βασικός μηχανισμός δεν είναι καν ξεκάθαρος στον ίδιο μας τον εγκέφαλο. Ο αλτρουισμός βρίσκεται φαινομενικά σε αντίθεση με την θεωρία της εξέλιξης, με παρόμοιο τρόπο που μας φαίνεται κουτό να δηλώσουμε και να πληρώσουμε κανονικά φόρους όταν «όλοι οι άλλοι φοροδιαφεύγουν». 

Στα ντοκιμαντέρ φαίνεται ότι όλες οι αγέλες ενεργούν ομαδικά, αλλά αν θέλουμε να αναλύσουμε κανονικά το φαινόμενο θα έπρεπε να αναρωτηθούμε γιατί ένα ζώο δεν αρχίζει να κάνει ζαβολιές εις βάρος του συνόλου και υπέρ της αυξημένης πιθανότητας να συνεχιστεί η δικιά του γενετική γραμμή και μόνο.  Στο κάτω κάτω από αυτό θα μετρηθεί η επιτυχία του. 

Το html μπορεί να μην είναι ο καλύτερος τρόπος να αποθηκεύονται ιστοσελίδες αλλά έχει κατακτήσει τον κόσμο.  Νίκησε.  Οι τομάτες ομοίως.  Όπως και τα κοτόπουλα, τα οποία ποτέ δεν θα φαντάζονταν ότι θα έφταναν να είναι τόσα πολλά σε έναν τόσο αφιλόξενο κόσμο.  Αντίθετα οι αετοί, αν και θεωρητικά πανίσχυροι δεν βρίσκουν τρόπο να επιβιώσουν έναντι των κυνηγών.  Ίσως θα έπρεπε να αρχίσουν να βάζουν βάρος και να πλασάρουν τον εαυτό τους ως υγιεινή διατροφή μπας και τους εκτρέψει κανείς... 

Έστω ότι στην πλάτη μας είχαμε μεγάλο πρόβλημα με μύκητες οι οποίοι έπρεπε καθημερινά να αφαιρούνται γιατί αλλιώς θα πεθαίναμε.  Για τα σημεία τα οποία δεν φτάναμε θα ζητούσαμε την βοήθεια άλλων ανθρώπων και – σε αντάλλαγμα – θα κάναμε το ίδιο και για αυτούς.  Αν κάποιος καθόταν να τον καθαρίζουνε, αλλά δεν έχανε χρόνο να κάνει το ίδιο σε άλλους, θα είχε ξεκάθαρο πλεονέκτημα ελεύθερου χρόνου με το οποίο θα προόδευε σε σχέση με τους υπόλοιπους.  Με αυτή τη λογική, αυτός ή αυτή θα υπερίσχυαν και θα κατέληγε όλη η κοινωνία στο επικίνδυνο σημείο να είναι οι περισσότεροι τέτοιοι εγωιστές.  Πείτε όμως ότι – καθότι έχουμε και κάποιο μυαλό – αναπτυσσόταν μια άμυνα από πολλούς:  Θα καθαρίζουμε μόνο όσους μας έχουν καθαρίσει κάποτε.  Για να το κάνουμε αυτό απαιτείται μνήμη και ικανότητα διαχωρισμού.  Υπάρχουν βιολόγοι που υποστηρίζουν ότι τέτοιος αγώνας ανάπτυξης ολοένα και καλύτερων μηχανισμών αναγνώρισης και χειρισμού των απατεώνων στις ανθρώπινες κοινωνίες ήταν αυτός που έκανε τον άνθρωπο τόσο προηγμένο κοινωνικά και πνευματικά.  (Αν όμως τα δελφίνια ζούσαν στην γη και είχαν περισσότερα ερεθίσματα μπορεί να είχαμε ανταγωνισμό...) 

Δε θα ήταν ωραίο να μην ήμασταν όλοι τόσο εγωιστές;  Να χάριζε τον κώδικα των Windows η Microsoft.  Να ζούσαμε όλοι σύμφωνα με τους κανόνες της κοινωνίας.  Να υπακούαμε το πρόγραμμα, να πληρώναμε ακριβώς όπως μας ζήταγε το κάθε έντυπο του δημοσίου;  Δυστυχώς όμως θα ήταν αφύσικο ξαφνικά όλοι να ενεργούσαν για το κοινό καλό.  Κυρίως επειδή ο κόσμος είναι σχεδιασμένος να λειτουργεί αρχίζοντας από το ατομικό συμφέρον.  Τις περισσότερες φορές αυτό βρίσκεται στην συνεργασία με τους άλλους.  Πολλές φορές όμως το συμφέρον μας θα είναι αντίθετο με αυτό των διπλανών.  Οι μεγαλύτερες καταστροφές, πόλεμοι και εγκλήματα έχουν γίνει σε εκκλήσεις για το «πασιφανές» κοινό συμφέρον.   

Το παράδειγμα των προγραμμάτων που λειτουργούν στα screen savers μας είναι διαφωτιστικό.  Όσο ο υπολογιστής μου είναι ανοιχτός αλλά δεν τον χρησιμοποιώ, διαλέγω να του επιτρέπω να βοηθά στην εξερεύνηση πιθανότητας ζωής σε άλλους πλανήτες - επεξεργάζεται στοιχεία που κατεβάζει από το δίκτυο και το SETI.  Όσο δίνω κάτι που δεν μου στοιχίζει πολύ, το κάνω εύκολα, σου ξύνω την πλάτη του προηγούμενου παραδείγματος.   Αλλά αν η Microsoft, η Εφορία, η NASA ή οποιοσδήποτε άλλος αυξήσει τις απαιτήσεις του, θα πρέπει να έχει κάποια πολύ μεγάλη αμοιβή να μας προσφέρει. 

Το ατομικό συμφέρον αποτελεί τρόπο ελέγχου της κεντρικής ασυδοσίας.  Σε μια εποχή όπου η «κεντρική» μπορεί να είναι οι υπολογιστές της ΚΥΠ, το Echelon ή τα Cookies μιας πολυεθνικής, είναι να αναρωτιέται κανείς:  τι ‘κοινωνία’ μπορεί να είναι ποτέ η ‘κοινωνία της πληροφορίας’ του δικτύου; Δεν είναι όλα βέβαια μαύρα κι άραχνα.  Μπορούμε να αντλούμε σοφία από δοκιμασμένα πρότυπα και να την εφαρμόζουμε στο δίκτυο.