Από την σκοπιά της υγείας μας

.

  Θα γίνω ίσως ο πρώτος που θα γράψει τόσο ξεκάθαρα την παρακάτω πρόταση:  Η τεχνολογία κάνει οπωσδήποτε πολύ κακό στην υγεία σας.  Όχι μόνο η ακτινοβολία του κινητού, αλλά και αυτή της οθόνης, από το ραδιοφωνάκι και από την ηλεκτρική ξυριστική μηχανή, έχει οπωσδήποτε κάποια επίπτωση στον οργανισμό μας.  Άλλα είναι θετικά, άλλα αρνητικά, αλλά όπως κι αν το δούμε, οφείλουμε να προσέχουμε και να αναλύουμε. 

Κατά κατηγορία:

 . 

Βλάπτει η ακτινοβολία των ηλεκτρονικών συσκευών?  «Ναι/ όχι/ ίσως/ δεν ξέρουμε/ θα το ψάξουμε/ αναμένεται έρευνα/ θα συσταθεί επιτροπή» είναι η απάντηση, η οποία μοιάζει αρκετά βέβαια με αυτήν που ακουγόταν και για τις επιπτώσεις του τσιγάρου την δεκαετία του ‘60 μέχρι που αποδείχτηκε διαφορετικά.  Οι γνώμες διαφέρουν και η απόφαση – ελλείψει δυναμικής κρατικής παρέμβασης - παραμένει δική σας.  Σίγουρα όλες συσκευές λήψης και αποστολής παλμών, από το κινητό μέχρι το WiFi αποτελούν κύματα άξια μελέτης.  Και σίγουρα ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζουν τον ανθρώπινο οργανισμό εξαρτάται από πολλούς άλλους παράγοντες οι οποίοι θα αποκαλύπτονται σταδιακά και...μπερδευτικά.

 . 

Οι ασύρματες συσκευές όμως, ίσως κάνουν καλό στην …πλάτη σας!  Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία από τις ΗΠΑ, οι παθήσεις της μέσης παρουσιάζονται σε 31.8 εκατομμύρια αμερικανούς εργαζόμενους και κοστίζουν (υπολογίζεται) πάνω από 17 δισεκατομμύρια δολάρια σε νοσηλεία και μόνο.  (Χωρίς τις χαμένες ώρες εργασίας δηλαδή.)  Φαντάζομαι θυμάστε όλοι πόσο μας διασκέδαζε όλους το άσκοπο περπάτημα πάνω-κάτω κάποιου που συνομιλούσε στο κινητό του, αφήνοντας προς στιγμή την παρέα και το τραπέζι του.  Μελέτες παραγωγικότητας όμως (και ο management guru Jonathan Richer) πλέον συνιστούν την … «όρθια» συνομιλία για καλύτερη επικέντρωση στο νόημα της συζήτησης και αποτελέσματα.  Το ίδιο ίσως γίνει σύντομα και με τους φορητούς υπολογιστές μας και ξεφύγουμε από την τυραννία των άβολων γραφείων. 

. 

Η πρώτη κινέζικη λέξη για την καρέκλα, σήμαινε «κρεβάτι βαρβάρων» και πολλές από αυτές τις υπερμοντέρνες καρέκλες ή τις ακριβές δερμάτινες executive πολυθρόνες δεν παρέχουν ικανή στήριξη της πλάτης.  Ο εργονομοψυχολόγος Marvin Dainoff, μετά από χρόνια έρευνας κατέληξε ότι κάθε είδους εργασία απαιτεί και άλλη κλίση στην πλάτη και διαφορετικού είδους στήριξη.   Η δικτυωμένη ζωή μας σε γραφεία μειώνει όμως δραστικά την ανάγκη μετακίνησής μας.  Παλιά έπρεπε να πάω στην άλλη άκρη του γραφείου μου για να λάβω ένα φαξ.  Τώρα έρχεται στα «εισερχόμενά» μου, μαζί με τα ηλεκτρονικά μηνύματα από ανθρώπους που παλαιότερα έρχονταν στο γραφείο μου να μου τα πουν από κοντά.  Μπορεί λοιπόν κινητές ηλεκτρονικές συσκευές να μας απελευθερώσουν από την βλαβερή καθήλωση σε γραφεία;

.

 Υπάρχουν πολλές ακόμα παράμετροι και τεχνολογίες που πρέπει να συνυπολογιστούν.  Ένα περιοδικό τυπώνεται συνήθως στα 1200 dpi (κουκίδες ανά ίντσα).  Η ανάλυση της οθόνης του υπολογιστή ή του κινητού τηλεφώνου είναι περίπου δέκα φορές λιγότερη.  Επιπλέον έχει και σοβαρότατα θέματα αντανάκλασης και ευκρίνειας, δηλαδή για να μην κουράζει τα μάτια πρέπει να φροντίσουμε και άλλους παράγοντες στο περιβάλλον μας.  Η χρήση οθόνη υπολογιστή είναι πλέον από τους κύριους λόγους επίσκεψης στον οφθαλμίατρο.  Όπως και στις διαφημίσεις, η λάμψη της οθόνης υποδηλώνει τον υπέροχο και μαγικό κόσμο της πληροφορίας που ξεχύνεται προς το μυαλό μας.

. 

Εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια εξέλιξης όμως δεν μας έχουν προετοιμάσει όμως για αυτό.  Μπορεί να έχει γίνει σημαντικό σημείο αναφοράς στη ζωή μας η πληροφόρηση που βρίσκεται σε μια οθόνη με 20 πόντους διαγώνιο, αλλά καθ’όλη την πορεία του είδους μας στον πλανήτη η επιβίωσή μας εξαρτιόταν από άλλα χαρίσματα αντίληψης.  Όπως την ικανότητα να δούμε έναν καρπό μέσα σε ένα τοπίο γεμάτο θάμνους, ή την δύναμη να κινηθούμε γρήγορα μέσα σε πολύπλοκα φυλλώματα ενός τροπικού δάσους.  Δεν υπάρχει βιολογική περίπτωση να μπορέσει να εξελιχθεί σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα ο οργανισμός μας ώστε να βελτιστοποιήσει τον τρόπο λειτουργίας του για τις νέες τεχνολογίες.   Η τιμή της μετοχής που παρουσιάζεται ως γραπτό μήνυμα στο κινητό μας μπορεί να επηρεάζει την ικανότητα λήψης τροφής μας σήμερα όσο η ικανότητα στο σημάδι με ακόντιο πριν ελάχιστα (εξελικτικά) χρόνια.  Το μάτι μας όμως δεν είναι έτοιμο ακόμα για να του δώσει την πρέπουσα σημασία.

. 

Μια άλλη κατηγορία προβλημάτων που δεν ακούγεται πολύ είναι αυτή των Cumulative Trauma Disorder.  Ο όρος μπορεί να διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά η ουσία είναι ότι η συνεχόμενη χρήση υπολογιστών δημιουργεί διάφορες επιπλοκές.  Σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα παθαίνουν όσοι συνεχίζουν να χρησιμοποιούν ποντίκι.  Οι εννέα τένοντες και όλα τα νεύρα που περνάνε από ένα μικρό σωλήνα για να δώσουν εντολές στα δάχτυλα πιέζονται τόσο ώστε να δημιουργούνται υπερβολικά υγρά (οι υπόλοιποι μηχανισμοί της πάθησης δεν έχουν ακόμα μελετηθεί επαρκώς για να σας εξηγήσω περισσότερο με σιγουριά) και προκαλούν το 5-10% των ισόβιων προβλημάτων υγείας υπαλλήλων (πάλι στις ΗΠΑ, στατιστικές για Ευρώπη υπάρχουν δυστυχώς ελάχιστες).   Όπως εξηγεί στο εξαιρετικό του βιβλίο “Hands”, ο μελετητής της εξέλιξης και της μηχανικής των χεριών John Napier, το σύγχρονο design πολλές φορές κάνει λιγότερο πρακτικά τα εργαλεία μας.  Ο πατέρας μου έκατσε μια φορά πολλές ώρες προσπαθώντας να πείσει έναν τσοπάνη να του χαρίσει την γκλίτσα του, ένα πολύ απλό κομμάτι ξύλο που όμως ήταν ελαφρύ, στο σωστό μήκος και με μια διχάλα στην κορυφή ιδανική για το κράτημά της.  Και οι δύο ήξεραν ότι αν είναι να γίνεις ένα με ένα εργαλείο και για να γίνει σωστά μια δουλειά, καλό είναι αυτό να σου ταιριάζει.  (Ίδιους «έρωτες» έχω δει και με τσάπες ή πριόνια.). Δοκιμάστε λοιπόν αυτή την τακτική με το επόμενο ποντίκι, πληκτρολόγια ή κινητό σας, να γίνετε «ένα» με αυτό.  Κάποια εργαλεία, όπως το ποντίκι απαιτούν αποκλειστικότητα, δηλαδή να αφήσει κανείς το δεύτερο χέρι από το πληκτρολόγιο.  Όσοι θυμάστε τα πρώτα Apple θα είχατε ίσως προσέξει ότι δεν είχαν καν συντομεύσεις πληκτρολογίου (keyboard shortcuts).  Όπως και πολλοί άλλοι «βαριοί» χρήστες υπολογιστή, χρησιμοποιώ αποκλειστικά ταμπλέτα γραφικών εδώ και αρκετά χρόνια.  Αποτελείται από μια επίπεδη επιφάνεια και ένα στυλό το οποίο καταλαβαίνει (με ανάλυση 8 φορές μεγαλύτερη του ποντικιού και ευαισθησία στην πίεση και την κλίση) τι θέλω να κάνω με πολύ πιο φυσικό τρόπο.  Πλέον μάλιστα, με την αρκετά αξιόπιστη αναγνώριση γραφής, χρησιμοποιώ όλο και λιγότερο το πληκτρολόγιο. . Το πληκτρολόγιο όμως είναι μια άκρως ενδιαφέρουσα περίπτωση ανατροπής εργονομίας.  Αν προλάβατε τις μηχανικές γραφομηχανές θα θυμάστε την μεγάλη διαδρομή του πλήκτρου, την χαρακτηριστική αίσθηση καθώς έφευγε το γράμμα για να χτυπήσει το χαρτί, πως τρανταζόταν το γραφείο όταν έφτανε στο τέλος της γραμμής και επέστρεφε (return) στην αρχή.  Τα σύγχρονα πληκτρολόγια με το απαλό άγγιγμα μεταφέρουν μεγάλους κραδασμούς στα δάχτυλα.  Είναι πιθανό ότι η μεγαλύτερη δύναμη που απαιτούσε η παλιά γραφομηχανή μετατόπιζε μέρος της πίεσης στους μυς της πλάτης.  Τέλος η μεγάλη διαδρομή των χαρακτήρων (που σημειωτέον είχαν ελατήρια για να επιστρέφουν) πιθανώς ανάγκαζε τον χρήστη να κάθεται και πιο όρθιος σε σχέση με την μηχανή.  (Η συντριπτική πλειοψηφία χρηστών υπολογιστή τον έχουν διαγώνια προς το σώμα τους λόγω έλλειψης χώρου στο γραφείο τους.)  Άρα πρόκειται ίσως για μια κλασσική περίπτωση όπου η νέα τεχνολογία αποδεικνύεται τελικά χειρότερη από την παλιά!

.

 “Machines should work, people should think.”«Οι μηχανές πρέπει να δουλεύουν, οι άνθρωποι να σκέφτονται.»Thomas J. Watson – Πρόεδρος IBM 

. 

 Η παραπάνω δήλωση είναι αρκετά παλιά, αλλά τα οράματα της καθαρά πνευματικής ύπαρξης συνεχίζουν να αποτελούν τον πυρήνα του marketing συσκευών υψηλής τεχνολογίας και επικοινωνιών.  Στο τέλος της διαφήμισης είναι πάντα κάποιος χαμογελαστός με τα χέρια σταυρωμένα πίσω από το κεφάλι, μισοξαπλωμένος σε μια καρέκλα. (Παρεμπιπτόντως είναι πολύ κακή στάση αυτή!)  Το μηχάνημα κάνει την δουλειά, ο άνθρωπος είναι περιχαρής γιατί δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα.  Αναμφισβήτητα υπάρχουν πολλές δουλειές που είναι καλό να γίνονται από μηχανήματα. 

. 

Ας μην ξεχνάμε όμως ότι ένα ανθρώπινο άγγιγμα, το χώμα και το δέντρο είναι αληθινά γεγονότα για τα οποία είμαστε σίγουρα κατασκευασμένοι.  Το DTP, το internet και οτιδήποτε virtual είναι κατασκευάσματα του ανθρώπου με πολύ μικρότερη ιστορία εξέλιξης.   Είναι πιστεύω φρόνιμo να τα αντιμετωπίζουμε ως παιδιά, ως τα έμβρυα που πραγματικά είναι στην μεγάλη ιστορία του πλανήτη μας.   

. 

Θα τα εξελίξουμε για να μας βολεύουν.  Όχι το ανάποδο.